Bataty, które często nazywamy „słodkimi ziemniakami”, tak naprawdę nie mają nic wspólnego z zwykłymi ziemniakami, poza kształtem i miejscem wzrostu. To wieloletnia roślina zielna z rodziny powojowatych, pochodząca z tropikalnych obszarów Ameryki Środkowej i Południowej. Dzięki swojej niewymagającej naturze, wysokiej wartości odżywczej i przyjemnemu słodkawemu smakowi, batat stał się jedną z najważniejszych upraw żywnościowych na świecie, zajmując zaszczytne miejsce w diecie miliardów ludzi.
Geografia upraw: od Chin do USA
Chociaż ojczyzną batata jest Ameryka, dziś światowym liderem w produkcji jest Chiny. Tam uprawia się około 80% całkowitych światowych zbiorów. Roślina uwielbia ciepły i wilgotny klimat, dlatego masowo uprawia się ją w krajach Afryki (Nigeria, Tanzania, Uganda), gdzie jest podstawowym produktem spożywczym, ratującym przed głodem.
W Stanach Zjednoczonych batat jest nieodłączną częścią dziedzictwa kulturowego, szczególnie w stanach południowych, takich jak Karolina Północna. W ostatnich latach roślina ta aktywnie zdobywa również europejskie pola: dzięki zmianom klimatycznym batat zaczęto z powodzeniem uprawiać w Hiszpanii, Portugalii, a nawet na południu Ukrainy. Jest znacznie bardziej odporny na suszę niż zwykłe ziemniaki, chociaż zupełnie nie znosi mrozów.
Smak i różnorodność kulinarna
Smak batata to coś pomiędzy ziemniakiem, dynią a marchewką, czasami z lekkim orzechowym posmakiem. Jego miąższ może być biały, żółty, pomarańczowy lub nawet fioletowy, w zależności od odmiany. Ta różnorodność pozwala na wykorzystanie batata w niesamowitej liczbie potraw:
Klasyka USA: Nie sposób wyobrazić sobie Święta Dziękczynienia bez zapiekanki z batata, którą często pokrywa się warstwą pianki marshmallow. Również niezwykle popularne są „bataty-fry” — słodka alternatywa dla frytek, podawana z sosem aioli.
Tradycje Afryki i Karaibów: Tutaj bataty często piecze się w całości w popiele, dodaje do gęstych mięsnych gulaszy lub przekształca w mąkę do przygotowania pożywnych placków.
Azjatyckie desery: W Japonii i Korei bataty uwielbia się jako samodzielny deser. Pieczony na kamieniach korzeń (yaki-imo) sprzedawany jest jako jedzenie uliczne. Z batatów robi się również przezroczystą makaron do słynnej koreańskiej potrawy „japchae”.
Nowoczesna kuchnia: Wegańskie i fitnessowe menu oferują tosty z batata (zamiast chleba), zupę krem z imbirem i mlekiem kokosowym, a także zdrowe chipsy.
Ciekawe fakty
Oprócz kulinarnych zalet, batat ma kilka niezwykłych cech, które wyróżniają go spośród innych warzyw:
Kwitnąca liana: W przeciwieństwie do ziemniaków, które kwitną drobnymi kwiatkami, batat jest krewnym ogrodowej ipomoei. Jego kwiaty wyglądają jak duże delikatnie różowe lub fioletowe „gramofoniki”, co sprawia, że plantacje batatów są niezwykle piękne.
Gigantyczne rozmiary: W Księdze Rekordów Guinnessa odnotowano przypadek, gdy jeden korzeń batata ważył ponad 37 kilogramów. Oczywiście w sklepach widzimy znacznie mniejsze owoce, ale potencjał wzrostu tej rośliny imponuje.
Jadalne wszystko: W wielu krajach jada się nie tylko korzenie, ale także młode liście i pędy batata. Smakiem przypominają szpinak i zawierają ogromne ilości przeciwutleniaczy.
Nazwa ma znaczenie: W wielu językach świata nazwa batata często mylona jest z "jamsem", jednak to dwie zupełnie różne rośliny. Prawdziwy jam — to znacznie większy i suchszy korzeń, który uprawia się głównie w Afryce.
Bataty cenione są za niski indeks glikemiczny oraz wysoką zawartość witaminy A, potasu i błonnika. To rzadki przypadek, gdy produkt jest jednocześnie sycący, zdrowy i nadaje się zarówno do dań głównych, jak i wykwintnych deserów.
