Bataty, które często nazywamy „słodkimi ziemniakami”, w rzeczywistości nie mają nic wspólnego z zwykłymi ziemniakami, poza kształtem i miejscem wzrostu. To wieloletnia roślina zielna z rodziny powojowatych, pochodząca z tropikalnych obszarów Ameryki Środkowej i Południowej. Dzięki swojej niewymagającej naturze, wysokiej wartości odżywczej i przyjemnemu słodkawemu smakowi, batat stał się jedną z najważniejszych upraw żywnościowych na świecie, zajmując zaszczytne miejsce w diecie miliardów ludzi.
Geografia upraw: od Chin do USA
Chociaż ojczyzną batata jest Ameryka, obecnie światowym liderem w produkcji jest Chiny. Tam uprawia się około 80% całkowitego światowego plonu. Roślina uwielbia ciepły i wilgotny klimat, dlatego masowo uprawia się ją w krajach Afryki (Nigeria, Tanzania, Uganda), gdzie jest podstawowym produktem żywnościowym, ratującym przed głodem.
W Stanach Zjednoczonych batat jest nieodłączną częścią dziedzictwa kulturowego, szczególnie w stanach południowych, takich jak Karolina Północna. W ostatnich latach kultura ta aktywnie zdobywa również europejskie pola: dzięki zmianom klimatycznym batat zaczęto z powodzeniem uprawiać w Hiszpanii, Portugalii, a nawet na południu Ukrainy. Jest znacznie bardziej odporny na suszę niż zwykłe ziemniaki, chociaż w ogóle nie znosi mrozów.
Smak i różnorodność kulinarna
Smak batata to coś pomiędzy ziemniakiem, dynią a marchewką, czasami z lekkim orzechowym posmakiem. Jego miąższ może być biały, żółty, pomarańczowy lub nawet fioletowy, w zależności od odmiany. Ta różnorodność pozwala na wykorzystanie batata w niesamowitej liczbie potraw:
Klasyka USA: Nie można wyobrazić sobie Święta Dziękczynienia bez zapiekanki z batata, którą często pokrywa się warstwą pianki marshmallow. Również niezwykle popularne są „bataty-fry” — słodka alternatywa dla frytek, podawana z sosem aioli.
Tradycje Afryki i Karaibów: Tutaj bataty często piecze się całe w popiele, dodaje do gęstych mięsnych gulaszy lub przekształca w mąkę do przygotowania pożywnych placków.
Azjatyckie desery: W Japonii i Korei bataty uwielbia się jako samodzielny deser. Pieczony na kamieniach korzeń (yaki-imo) sprzedawany jest jako jedzenie uliczne. Z batatów robi się również przezroczystą makaron do słynnej koreańskiej potrawy „japchae”.
Nowoczesna kuchnia: Wegańskie i fitnessowe menu oferują tosty z batata (zamiast chleba), kremowe zupy z imbirem i mlekiem kokosowym, a także zdrowe chipsy.
Ciekawe fakty
Oprócz kulinarnych zalet, batat ma kilka niezwykłych cech, które wyróżniają go spośród innych warzyw:
Kwitnąca liana: W przeciwieństwie do ziemniaków, które kwitną drobnymi kwiatkami, batat jest krewnym ogrodowej ipomei. Jego kwiaty wyglądają jak duże, delikatnie różowe lub fioletowe „gramofoniki”, co sprawia, że plantacje batatów są niezwykle piękne.
Gigantyczne rozmiary: W Księdze Rekordów Guinnessa odnotowano przypadek, kiedy jeden korzeń batata ważył ponad 37 kilogramów. Oczywiście w sklepach widzimy znacznie mniejsze owoce, ale potencjał wzrostu tej rośliny jest imponujący.
Jadalne wszystko: W wielu krajach nie tylko korzenie, ale także młode liście i pędy batata są jadalne. Smakiem przypominają szpinak i zawierają ogromną ilość przeciwutleniaczy.
Nazwa ma znaczenie: W wielu językach świata nazwa batata często mylona jest z „jamsem”, jednak są to dwie zupełnie różne rośliny. Prawdziwy jam jest znacznie większym i suchszym korzeniem, który uprawia się głównie w Afryce.
Bataty cenione są za niski indeks glikemiczny oraz wysoką zawartość witaminy A, potasu i błonnika. To rzadki przypadek, kiedy produkt jest jednocześnie sycący, zdrowy i nadaje się zarówno do dań głównych, jak i wykwintnych deserów.
